Je leest:

Arseenbacterie blijkt fabeltje

Arseenbacterie blijkt fabeltje

Auteur: | 8 december 2010

Leven met arseen in plaats van fosfor in je lijf: is het mogelijk? Volgens NASA was het antwoord vorige week een volmondig ‘ja’, maar veel microbiologen trekken deze conclusie nu in twijfel. NASA zou bij het onderzoek naar de arseenbacterie veel te slordig te werk zijn gegaan en de resultaten hebben opgeklopt. Daarnaast was de publicatie ook verdacht goed getimed.

Een foto van de gewraakte bacteriën gemaakt met een scanning elektronen microscoop.
Science/AAAS

Donderdag 2 december stond de biologie op haar kop: onderzoekers van NASA hadden op aarde een bacterie gevonden die de biologische bouwstof fosfor kon vervangen door de voor mensen extreem giftige stof arseen. Maar vijf dagen later kwam de Nederlandse wetenschap in opstand.

Volgens vooraanstaande microbiologen toont het onderzoek helemaal niet aan dat de bacterie arseen inbouwt in zijn DNA. De Amsterdamse hoogleraar Aquatische Biologie Jef Huisman meldt in een artikel op de website van de regionale krant De Stentor dat het indrukwekkende resultaat is gebaseerd op een ordinaire meetfout. Zijn mening: “Dit experiment heeft een serieus probleem.”

Fosfor versus arseen

Het DNA, de eiwitten en de vetten (lipiden) van alle levende wezens op aarde zijn voor het grootste deel opgebouwd uit zes elementen: koolstof, waterstof, zuurstof, stikstof, zwavel en fosfor. In theorie is fosfor te vervangen door arseen: de stoffen staan namelijk onder elkaar in het periodiek systeem der elementen, wat betekent dat de stoffen voor het grootste deel dezelfde chemische verbindingen aan kunnen gaan. Maar daar was nooit bewijs van gevonden.

Op 2 december beschreef NASA-wetenschapper Felisa Wolfe-Simon in Science een bacterie die gedijt op arseen en de stof wist in te bouwen in het DNA. De microbe hield zich schuil in het arseenrijke Mono Lake-meer in Californië. Volgens NASA zet deze ontdekking de discussie over het ontstaan van leven op zijn kop. De ‘noodzakelijkheid’ van fosfor voor biomoleculen -en daarmee voor het bestaan van leven- zou namelijk geen barrière meer zijn, dus ook niet op planeten waar fosfor schaars is.

Meetfout

Naast Huisman toonden ook andere wetenschappers zich in de media bijzonder kritisch. Onder andere op de websites van de kranten Parool, NRC Handelsblad en Trouw verschenen gepeperde kritieken.

De kritieken gingen over een restje fosfor dat volgens het artikel in de arseenhoudende kweekvloeistof zat. De onderzoekers deden het af als onbeduidend, maar volgens andere microbiologen is dit ‘restje’ honderd keer zoveel fosfor als een bacterie nodig heeft om zich te vermenigvuldigen.

Daarnaast is het helemaal niet zeker dat het gevonden arseen ook daadwerkelijk in het DNA zit. Jef Huisman in De Stentor: “Het artikel in Science meldt dat ze één arseenatoom aantroffen op elke 100.000 koolstofatomen in het DNA. Nu moet je weten dat het DNA één fosforatoom heeft op elke tien koolstofatomen en niet één op 100.000, zoals de wetenschappers van NASA vonden. Dit betekent dat slechts één op de tienduizend fosforatomen zou zijn vervangen door arseen en dat is zo weinig, dat dit net zo goed een meetfout kan zijn.”

Fabelen

Mono Lake, Californië, waar de bacterie is gevonden. Het meer is zout, basisch en bevat hoge concentraties arseen.
Henry Bortman

Huub Schellekens, medisch microbioloog en hoogleraar farmaceutische biotechnologie aan de Universiteit Utrecht, verwijst in Trouw NASA’s claim dat deze ontdekking de zoektocht naar buitenaards leven opengooit, naar het rijk der fabelen.

In plaats daarvan merkt hij op dat het Amerikaanse congres rond deze tijd van het jaar weer moet besluiten hoeveel subsidie NASA krijgt. Het is dan ook niet geheel toevallig dat de ruimtevaartorganisatie juist in deze periode met een opzienbarend nieuwtje komt.

Helaas voor NASA is dit nieuws doorgeprikt. De experts zijn unaniem: de onderzoekers moeten terug naar het lab, al het fosfaat uit hun proefomgeving halen en de experimenten herhalen. Als dan nog steeds blijkt dat de bacterie een significante hoeveelheid arseen inbouwt in zijn DNA, mag NASA spreken van een echte doorbraak.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 december 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.