Je leest:

Archaeopterix zo zwart als een kraai?

Archaeopterix zo zwart als een kraai?

Auteur: | 27 januari 2012

Kijken we naar Jurassic Park, dan heeft iedere dino een kleur. Maar eigenlijk weten we niet welke kleur uitgestorven dieren hadden. Althans, meestal, want de laatste jaren zijn wetenschappers hard op weg om veel fossielen een kleurtje te geven. Hoe zit het met de kleur van bekendste oervogel, de Archaeopterix?

Fig 1a feather dpi 72 credit mfnb v2
De veer van Archaeopterix.
Nature/Ryan Carney

Maar liefst 150 miljoen jaar oud is de beroemde veer van Archaeopterix. Deze oervogel was tot voor kort de oudst bekende fossiele vogel. Onderzoek aan deze veer laat zien dat de vogel mogelijk zo zwart als een kraai was. Het artikel hierover van Ryan Carney (Brown Universiteit, Rhode Island, V.S.) en collega’s werd deze week gepubliceerd in Nature Communications.

Bijzonder

De onderzochte veer is een zeer bijzondere, want dit is de veer op basis waarvan Archaeopterix voor het eerst werd beschreven in 1861. In datzelfde jaar vond men ook het beroemde skelet in dezelfde gesteenten in Duitsland. Aangenomen werd dat de veer toebehoorde aan dezelfde soort, al bestaan daar twijfels over bij wetenschappers.

Archaeoopterix berlijn
Het skelet van het orginele exemplaar van Archaeopteryx lithographica dat te zien is in Berlijn.
Nature/Ryan Carney

Ryan Carney en collega’s gaan hier voor hun onderzoek wél van uit. De eerstgevonden veer is verder bijzonder omdat het als enige een zwart aandoende kleur heeft; de rest van de veren bestaan slechts uit afdrukken.

Op het eerste gezicht zou je daarom zeggen dat Archaeopterix zwarte veren had. Zo gemakkelijk is dat echter niet, want de veer heeft immers 150 miljoen jaar de tijd gehad om van kleur te veranderen door chemische reacties. Pas als dit ontkracht kan worden, is met zekerheid te zeggen dat de veer zwart was…

Bewijs

Carney en collega’s stellen in het wetenschappelijke verslag dat de kans 95% is dat de veer oorspronkelijk ook zwart was. De onderzoekers vonden geen sporen van mangaan. Mangaanoxide is een later gevormd mineraal wat de zwarte kleur ook zou kunnen verklaren. Wel vonden de wetenschappers pigment-houdende structuren, melanosomen, die ook in recente veren voorkomen. Twee chemische sporen, die ook aangeven dat ook de oorspronkelijke kleur van de veer zwart was, maken het bewijs compleet.

Melanosomes en crow 2
Links de Archaeopteryx geheel in het zwart en rechts de melanosomen uit de bestudeerde veer.
NobuTamura/Nature/Ryan Carney

In de melanosomen zitten de pigmenten. Deze melanines, die volgens één van de chemische testen aanwezig waren in de veer, maken de veer sterker en helpen ook bij het vliegen.

Of de Archaeopterix een compleet zwart verendek had, is niet met zekerheid te zeggen. Daarvoor zullen meer veren met de melanosomen en melanines bewaard gevonden moeten worden. Voorlopig kunnen we Archaeopterix daarom niet zonder meer zwart noemen. Qua kleur nog geen kraai dus.

Eerder deze eeuw ontdekten onderzoekers de oorspronkelijke kleuren van fossiele motten, een pinguïn, vogels en dinosaurussen.

Bronnen:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 januari 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.