Je leest:

Angst slechte raadgever bij invoeren beleid

Angst slechte raadgever bij invoeren beleid

Auteur: | 18 juni 2007

Beleidsmakers weigeren vaak beleid in te voeren dat gericht is op het verminderen van autogebruik, omdat ze bang zijn dat dit onacceptabel is voor de meerderheid van de bevolking. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen toont aan dat het grote publiek best bereid is om zulk beleid te accepteren.

Mensen willen en moeten steeds meer mobiel zijn. Een gevolg van deze toenemende mobiliteit is dat Nederlanders steeds afhankelijker van de auto worden. Dit autogebruik geeft echter collectieve problemen, zoals stank- en geluidsoverlast, milieuvervuiling en files. Hiermee staat een duurzame ontwikkeling van onze samenleving onder druk. Uit onderzoek blijkt dat mensen deze problemen erkennen – de invoering van een verdubbeling van de autokosten zou volgens hen nauwelijks leiden tot een achteruitgang in de totale kwaliteit van hun leven.

Duurzaamheid

Een duurzame ontwikkeling van onze samenleving betekent dat we het zo aangenaam mogelijk maken voor de mensen die op dit moment leven, zonder hiervoor de belangen van onze kinderen en kleinkinderen op het spel te zetten. Onder een duurzame ontwikkeling van onze samenleving verstaan we dus een ‘zo hoog mogelijke kwaliteit van leven voor de huidige generatie, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van leven van toekomstige generaties.’

De toegenomen afhankelijkheid van autogebruik is onder andere te zien aan het autobezit in Nederland. Het aantal personenauto’s en bedrijfsauto’s is sterk gestegen de afgelopen 10 jaar. Bron: CBS.

Bang om beleid in te voeren

Autogebruik leidt vooral tot collectieve problemen, die individueel niet makkelijk opgelost kunnen worden. Waarom zou jij je auto laten staan, als anderen dat ook niet doen? Dit gedrag kun je doorbreken door landelijk of zelfs internationaal beleid in te voeren dat gericht is op het verminderen van autogebruik. Je kunt hierbij denken aan het invoeren van tolwegen, extra milieubelasting op benzine of het afschaffen van sterk milieubelastende auto’s. Maar beleidsmakers zijn vaak terughoudend om dit soort beleid door te voeren. Ze zijn onder andere bang dat mensen zulk beleid niet accepteren omdat het de kwaliteit van hun huidige leven kan bedreigen. Deze angst is echter nergens op gebaseerd, omdat de invloed van beleid op de kwaliteit van leven nauwelijks wordt onderzocht. De onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen hebben dit wel gedaan. Zij wilden weten of mensen denken dat beleid, gericht op het verminderen van autogebruik, invloed heeft op hun kwaliteit van leven. Daarnaast onderzochten zij hoe acceptabel burgers zulk beleid eigenlijk vinden.

Autogebruik op grote schaal geeft vaak problemen, zoals milieuvervuiling, files, en stank- en geluidsoverlast. Dit kan ook weer leiden tot individuele problemen, zoals ergernissen en langere reistijden. Wegen deze problemen op tegen de individuele voordelen van autogebruik?

Acceptatie van beleid

Wat vinden mensen van maatregelen die hun auto twee keer zo duur zouden maken? De onderzoekers legden Europeanen de volgende maatregel voor: “Stelt u voor dat de overheid de kosten van het autogebruik verdubbelt. Via betaald parkeren, brandstofheffingen, rekeningrijden en toename van verzekeringskosten komt het er concreet op neer dat u voor het gebruik van elke auto die u bezit 100 % meer zult gaan betalen”. 490 mensen uit Noord (Zweden), West (Nederland), Midden (Oostenrijk), Oost (Tsjechië) en Zuid (Italië) Europa beantwoordden of deze maatregel hun kwaliteit van leven zou beïnvloeden en hoe acceptabel ze deze maatregel zouden vinden. De steekproef bleek niet volledig representatief voor elk land. Daarom werd er gecorrigeerd voor de invloeden die sociodemografische variabelen, zoals leeftijd, geslacht en inkomen hadden op de resultaten.

Uit het onderzoek blijkt dat mensen verwachten dat dit beleid negatieve gevolgen zal hebben voor hun kwaliteit van leven. Zo’n maatregel zal invloed hebben op verschillende belangrijke aspecten van het alledaagse leven zoals comfort, inkomen, vrijheid, variatie in het leven, vrije tijd en werk. Maar, zo blijkt ook uit het onderzoek, ze verwachten dat deze negatieve gevolgen voldoende gecompenseerd zullen worden door de positieve gevolgen die deze maatregel met zich mee zal brengen. Het gaat hier om positieve gevolgen zoals een beter milieu, meer biodiversiteit en een grotere veiligheid. Uit de resultaten blijkt dan ook dat mensen denken dat de invoering van een verdubbeling van de autokosten nauwelijks zal leiden tot een achteruitgang in de totale kwaliteit van hun leven.

Mensen verwachten dat het verdubbelen van de kosten voor autogebruik zal leiden tot een afname van de volgende kwaliteit-van-leven aspecten: comfort, inkomen, vrijheid, variatie in het leven, werk en vrije tijd. Maar, men verwacht positieve gevolgen voor veiligheid, biodiversiteit en milieukwaliteit. Bron: Journal of Transport Geography.

Het verdubbelen van de kosten van autogebruik leidt niet tot een vermindering in kwaliteit van leven, volgens de onderzochte Europeanen. Dit komt overeen met de mate waarin mensen het beleid acceptabel vinden. In tegenstelling tot wat beleidsmakers verwachten, blijkt uit dit onderzoek dat over het algemeen deze maatregel heel acceptabel wordt gevonden door de Europeanen die zijn geïnterviewd.

Angst slechte raadgever?

De angst van beleidsmakers lijkt niet altijd gegrond. Als beleidsmakers mensen uit de auto willen krijgen, hoeven ze niet te vrezen voor protest vanuit het grote publiek. Het ‘grote publiek’ is prima in staat om vanuit een duurzaamheidperspectief voor- en nadelen van beleid tegen elkaar af te wegen. Zodra de collectieve problemen als ‘groot genoeg’ worden ervaren, betekent dit dat mensen beleid, dat gericht is op het aanpakken van deze collectieve problemen, sneller accepteren. In het geval van autogebruik betekent het dat voor veel mensen op dit moment de collectieve nadelen, zoals files en luchtvervuiling, evenveel of zelfs zwaarder wegen dan de individuele voordelen van autogebruik. Angst voor protest vanuit het publiek over beleid is in dit geval een slechte raadgever.

Over dit onderzoek is meer te lezen in het artikel ‘Impact of transport pricing on quality of life, acceptability, and intentions to reduce car use: An exploratory study in five European countries’ in het Journal of Transport Geography (volume 14, 2006). Judith de Groot is op dit moment bezig aan de afronding van haar promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen, afdeling psychologie. Het proefschrift gaat over de invloed van waarden en normen op prosociaal gedrag, waaronder milieuvriendelijk gedrag. Het hierboven beschreven onderzoek maakt deel uit van onderzoek naar acceptatie van overheidsmaatregelen van de vakgroep Beleid & Ontwerp van de RUG.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Kennislink (correspondentennetwerk).
© Kennislink (correspondentennetwerk), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 juni 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.