Je leest:

Alleskunner heeft duistere kant

Alleskunner heeft duistere kant

Auteur: | 17 juni 2009

De veelbelovende bacteriestam Stenotrophomonas vreet afval en laat planten sneller groeien. Handig, maar tegelijk is het ook een gevaarlijke ziekenhuisbacterie. Nu blijkt dat deze goede en slechte kant alles met elkaar te maken hebben. De reden voor het nut van Stenotrophomonas is daarmee tegelijk de reden voor zijn ziekmakende gevaar.

De bacteriestam Stenotrophomonas is een beruchte ziekenhuisbacterie. Neefjes van deze stam worden gebruikt om plantengroei te verbeteren, of bodemverontreiniging op te ruimen. Niet meer doen, zegt nieuw onderzoek.

Het leek allemaal zo mooi. Laat een bodembacterie van de stam Stenotrophomonas groeien bij tomatenplanten, graan, sla, paprika, meloen en wortels en je kunt het voedsel zelfs op zoute bodems in het arme Oezbekistan kweken. Dat geeft meer ruimte voor voedsel op plekken waar boeren het eerst niet konden verbouwen. Daarnaast ruimt Stenotrophomonas met gemak bodemafval op: als een tank vreet hij zich door het kankerverwekkende benzeen, tolueen en selenium.

Maar nu eindigt het biotechnologische sprookje. Een andere stam van Stenotrophomonas heeft een lelijke reputatie als gevaarlijke ziekenhuisbacterie die longontsteking en verhoogde sterfte veroorzaakt. Amerikaanse biologen vroegen zich af waarom. En ze ontdekten dat het juist komt door de eigenschappen die de bacterie juist zo handig maken voor de hierboven genoemde toepassingen. Daarom raden de wetenschappers af om andere stammen van deze bacterie te gebruiken voor biotechnologie als versnelde plantengroei of het opruimen van bodemverontreiniging. Jammer voor Oezbekistan.

Na een DNA-vergelijking kwamen de Amerikaanse biologen erachter dat alle stammen van Stenotrophomonas de genetische eigenschap hebben om zich enorm snel aan te passen. Dat helpt ze snel resistent te worden tegen kankerverwekkende gifstoffen of juist tegen medicijnen.

Een van de onderzoekers is geen Amerikaan, maar de Vlaming Niels van der Lelie. Hij weet veel van bodembacteriën, waar Stenotrophomonas-stammen ook bij horen.
Brookhaven National Laboratory

De genen die coderen voor Stenotrophomonas’ resistentie zijn vooral belangrijk voor zogenaamde lipopolysacchariden (LPS): stoffen in zijn celwand die beschermen tegen giffen en medicatie van buitenaf. Volgens de onderzoekers muteren deze LPS-genen bij alle Stenotrophomonas-stammen buitengewoon snel, waardoor resistentie tegen giffen en medicijnen haast onvermijdelijk is.

Naar dus, al die resistentie. Erger is dat de bacterie zich ook nog eens snel verspreidt; iets dat al langer bekend is. Met draadjes bindt hij zich aan bijna elk oppervlak. Hij glipt dus makkelijk een ziekenhuis binnen, en komt even handig weer buiten.

Omdat Stenotrophomonas-stammen zich snel verspreiden en gevaarlijk voor mensen zijn, raden de onderzoekers af de microbe te gebruiken voor biotechnologie. Wat wél kan, zo suggeren de biologen in hun slotzinnen in Nature Reviews Microbiology, is de handige eigenschappen van Stenotrophomonas bij andere bacteriën inbouwen. Dan heb je een nuttige bacterie die verder relatief veilig is.

Zie ook

Meer biotechnologie op Ditisbiotechnologie.nl

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 juni 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.