Je leest:

Alles over de Venusovergang

Alles over de Venusovergang

Auteur: | 5 juni 2012

Woensdagochtend 6 juni stond Venus precies tussen de aarde en de zon waardoor zij als een klein zwart stipje op de zon te zien was. Dit verschijnsel wordt een Venusovergang genoemd, en komt maar zelden voor. Lees hier alles over de overgang.

Dit was de overgang

De Venusovergang is voorbij. Vanmorgen om 6:55 uur trok het silhouet van de planeet van het oppervlakte van de zon af. Helaas was het in een groot deel van Nederland bewolkt en was het hemelverschijnsel niet zichtbaar. We moeten het daarom doen met de stroom van prachtige beelden vanover de wereld.

Deze zonsondergang wordt gesierd door de overgang: Venus Transit Sunset Zie hier een groot aantal foto’s die NASA verzamelde: NASA Venus Transit Observing Een paar close-up-video’s van Venus voor de zon: Venus Transit Viewing

De Venusovergang gezien door NASA’s Solar Dynamics Observatory.

Wanneer is de overgang zichtbaar?

Het duurt ongeveer 7 uur voordat Venus helemaal over het oppervlak van de zon is getrokken. Daardoor is de overgang op een groot deel van de aarde zichtbaar. Jammer genoeg zien wij in Europa alleen het laatste deel. Als de zon opkomt om 5:21 uur is de Venusovergang nog slechts anderhalf uur te zien in Nederland. Om 6:55 uur is het spektakel afgelopen. Dan moeten we tot 2117 wachten voordat Venus zich opnieuw voor de zon waagt.

De Venusovergang in 2004.

Hoe kan ik de Venusovergang het beste waarnemen?

Bescherming voor je ogen is nodig als je Venus wil spotten. Het beste is gebruik te maken van een speciale eclipsbril of een lasbril. Soms lees je dat je kunt kijken door een paar cd’s of een met een kaars geblakerd glas, maar pas op want hiermee is je oog niet gegarandeerd veilig! Richt nooit een (onbeschermde) verrekijker of telescoop op de zon.

Als je de juiste bescherming niet hebt, kun je de Venusovergang volgen bij een georganiseerde waarneemactiviteiten of thuis via één van de vele rechtstreekse webcasts.

Waarom komt een Venusovergang zo weinig voor?

Om een Venusovergang te kunnen waarnemen op aarde moeten de zon, Venus en aarde precies op één lijn staan; en dat gebeurt ruwweg twee keer in de 110 jaar. De twee overgangen gebeuren wel ‘vlak na elkaar’: er zit steeds 8 jaar tussen (overigens zal dat veranderen na het jaar 3000).

Als je het zonnestelsel van ‘bovenaf’ bekijkt lijken de drie hemellichamen echter elke anderhalf jaar op een rij te staan. Reden dat we Venus dan meestal toch niet voor de zon zien, is dat het vlak waarin de aarde en Venus draaien een paar graden van elkaar verschillen. Vanaf de aarde gezien trekt Venus dan vaak ongezien boven of onder de zon langs.

Heeft een overgang enig wetenschappelijk nut?

Woensdag wordt de Hubbletelescoop op de maan gericht om de Venusovergang waar te kunnen nemen. Dat lijkt vreemd, maar wetenschappers willen proberen of ze de atmosfeer van Venus kunnen waarnemen in het zonlicht dat op de maan valt. Dat is mogelijk, want een fractie van het zonlicht valt tijdens de overgang precies door de atmosfeer van Venus heen. Daarbij worden bepaalde golflengtes uit het licht geabsorbeerd en dat zorgt voor een minuscule verandering in het spectrum van de zon. Aangezien Hubble niet direct op de zon gericht kan worden, neemt men dan de maan als spiegel.

Al eerder werd de dampkring van de exoplaneet HD209458b doorgelicht door Nederlandse wetenschappers.

Eigenlijk kennen we de samenstelling van de Venusatmosfeer al precies. Het is dan ook een testexperiment. Via een vergelijkbare methode is het mogelijk om de atmosferen van exoplaneten te kunnen doorlichten.

In de 18e en 19e eeuw (in 1761, 1769, 1874 en 1882) hadden Venusovergangen een grotere wetenschappelijke relevantie. Door het exacte tijdstip van het begin of einde van een Venusovergang op verschillende plekken op aarde te bepalen was het mogelijk om de afstand tussen de zon en de aarde te bepalen. Afhankelijk van waar je bent op aarde kan het begin en einde van de Venusovergang tot wel 7 minuten verschillen. Tegenwoordig is dit experiment niet meer relevant maar het wordt wel herhaald met een app voor de telefoon. Ook jij kan daaraan meedoen!

Venus van dichtbij.
NASA

Welke hemellichamen kunnen we zien als een overgang?

Naast Venus is Mercurius de enige andere planeet die voor een overgang kan zorgen. De simpele reden hiervoor is dat dit de enige twee planeten zijn die dichter bij de zon staan dan de aarde. Mercuriusovergangen komen 13 tot 14 keer per eeuw voor, maar zijn niet met het blote oog zichtbaar. Mercurius staat namelijk verder weg van de aarde en is nog niet half zo groot als Venus.

Daarnaast kan het voorkomen dat de maan tussen de aarde en de zon staat. Dat heet – misschien een beetje verwarrend – een zonsverduistering, en komt twee tot vijf keer per jaar voor. De zonsverduistering is in tegenstelling tot een Venusovergang in een beperkt gebied zichtbaar. Als zo’n verduistering volledig is kan de maan het zonoppervlak volledig bedekken. Ondanks dat Venus stukken groter is dan de maan vermindert zij de intensiteit van de zon met slechts 0,1 procent.

Lees meer over de Venusovergang op Wetenschap24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.