Je leest:

All my troubles seemed so far away

All my troubles seemed so far away

Auteur: | 3 juni 2005

Geen enkele kunstvorm heeft waarschijnlijk zo’n groot effect op emoties als muziek. Mozart op de zondag maakt blij. Dat nummer van The Simple Minds op de radio doet je vervullen van melancholie. De buren zetten een CD van Moby op, waarna jij je onoverwinnelijk voelt.

Maar muzikale emotie is idiosyncratisch en daardoor lastig te onderzoeken. Niet elke muziek maakt bij iedereen dezelfde emotie los. De een wordt gelukkig van een cantate van J.S. Bach, de ander somber.

De Britse psycholoog John Sloboda onderving dit probleem met een grote groep proefpersonen. Zij kregen muziek te horen en moesten met een joystick aangeven wanneer de muziek meer of juist minder emotioneel werd. Zo kon Sloboda de vaak zeer persoonlijke associaties met muziek er uit filteren.

Uit die experimenten bleek dat mensen op dezelfde muzikale momenten emoties vertonen. Dat is als de melodie wordt onderbroken door een noot die geen onderdeel is van de melodie, een appoggiatura. De eerste noot van Yesterday van The Beatles is een appoggiatura. Yes-ter-day, all my troubles seemed so far away. De noot op ‘Yes’ valt buiten de melodie die vanaf ‘ter’ klinkt. Na analyse blijkt dat muziek met melodieuze verrassingen veel appoggiatura’s bevatten.

Ook nuttig voor de componist die emotie wil oproepen, is het gebruik van ritmische syncopatie. Daarbij komt een noot buiten het gangbare ritme van – bij een vierkwartsmaat – een-twee-drie-vier-een-twee-drie-vier. Illustratief is de eerste a van away in ‘all my troubles seemed so far away’.

Luisteraars zoeken – meestal onbewust – naar een ritmisch en melodisch patroon. Een verandering daarin valt dat op en leidt tot emotie. Welke emotie dat is, verschilt per persoon en cultuur. Jonge mensen vertonen doorgaans meer emotie bij pop en rock dan bij klassieke muziek. Voor de westerse bevolking klinkt gezang uit een moskee vals. Wij associëren de zogeheten mineurnoten in de blues met verdriet en tragiek, boeddhistische monniken hebben die associatie niet.

Sommige kenmerken roepen wel een universele emotie op. Muziek die langzamer en zachter wordt, wordt wereldwijd geassocieerd met somberheid. Denk aan Paul McCartney’s langzaam en laag gezongen noten op ‘why she’ in de zin ‘Why she had to go I don’t know’. Al dan niet bewust speelden The Beatles op de emotie.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 juni 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.