Je leest:

Afvallige fans

Afvallige fans

Auteur: | 8 juni 2006

Mensen handelen altijd zo, dat dit hun zelfbeeld ten goede komt. Daarom keerden ze zich af van Advocaat na dé (foute) wissel en onthaalden ze Hiddink als een held na zijn zegetocht met het Koreaanse elftal. Er staat de huidige bondscoach Van Basten nog wat te wachten tijdens het komende EK in Oostenrijk en Zwitserland…

Het liefst had Dick Advocaat in de aanloop naar het WK 2006 aan een Nederlands droomelftal gewerkt. Een vloedgolf van negatieve publiciteit en volkswoede maakte echter vlak na het EK 2004 al een einde aan die ambitie. Guus Hiddink werd in Nederland als held onthaald nadat hij het Koreaanse elftal op het WK 2002 naar de halve finales coachte. Voetbalfans kunnen een coach dus maken of breken. Over de psychologie van de fans en wat Marco van Basten te wachten staat als hij met ‘onze jongens’ het EK in Oostenrijk en Zwitserland ingaat.

Hopelijk voetballen ‘onze jongens’ zich glorieus door de eerste ronde heen. Zo niet, dan staat Van Basten nog wat te wachten in de Nederlandse media en bij de fans.

‘Dé Wissel’

Hoewel Dick Advocaat ook voor het EK 2004 met enige regelmaat overhoop lag met de pers, was hij ook de bondscoach die door een gewaagde opstelling het Nederlands elftal in de kwalificatie tegen Schotland naar een verpletterende 6-0 overwinning coachte. In de tweede wedstrijd op het EK ging het fout. Het elftal speelde een fantastische wedstrijd, maar bij 2-0 voor besloot Advocaat ster van de avond Robben te wisselen voor middenvelder Bosvelt. Tsjechië won de wedstrijd uiteindelijk met 2-3.

Hierna was Advocaat voor pers én fans loslopend wild. Dat ons elftal alsnog de kwartfinales haalde telde niet meer. Zowel in de krant als bij de groenteboer werd er maar over een ding gesproken: Advocaat had gefaald. Vooral de minder bezielde voetbalfan zal zich misschien hebben afgevraagd waarom het nodig was om Advocaat zo snel en zo hard te laten vallen. Inzichten uit de sociale psychologie bieden een verklaring.

Dick Advocaat werd het slachtoffer van de CORFing: door zijn foute beslissing in de wedstrijd tegen Tsjechië keerden voetbalfans zich massaal van hem af omdat ze zich niet wilden identificeren met de verliezende coach.

Cutting off reflected failure

Cutting off reflected failure (of kortweg CORFing) is een begrip uit de sociale identiteitstheorie. Die stelt dat mensen altijd zo handelen, dat dit hun zelfrespect en zelfbeeld ten goede komt. CORFing werkt als volgt: het is niet goed voor je zelfbeeld als je je al te zeer identificeert met een verliezend voetbalteam of een falende bondscoach. Dus distantieer je je zo snel mogelijk van het team of de coach. Je sluit je dus af voor het falen van iets waar je je normaal gesproken mee identificeert, omdat je niet wilt dat dit falen op jou afstraalt. Een treffend voorbeeld van CORFing is de manier waarop mensen na afloop over een wedstrijd praten: “We hebben gewonnen!” maar “Ze hebben verloren”.

Advocaat is een duidelijk voorbeeld van een coach die het slachtoffer is geworden van CORFing. Na zijn foutieve beslissing wilde niemand meer het gevoel hebben met hem verbonden te zijn. Een lastige situatie, omdat zeker tijdens een EK of WK de meeste Nederlanders erg begaan zijn met het Nederlands elftal en zich daar ook sterk mee identificeren. Ze spreken over “onze jongens” en “wij gaan er tegenaan vanavond”. Hele straten kleuren oranje. Door Advocaat af te vallen en niet het Nederlands elftal waren fans in staat om deze identificatie in stand te houden, maar tegelijkertijd onder de ‘smet’ van het verliezen van de wedstrijd uit te komen.

‘Hét Team’

Een van de grootste verrassingen van het WK 2002 was het grote en totaal onverwachte succes van het Koreaanse elftal. Hoewel dit elftal in de lange historie van de Worldcup nog nooit ook maar een wedstrijd had gewonnen, werden ze winnaar van hun groep. In de tweede ronde stuurden ze Italië naar huis en in de kwartfinales bleken ze een maatje te groot voor voetbalnatie Spanje. Hoewel ze in de halve finales verloren van Duitsland was de sensatie over ter wereld voorpaginanieuws.

Niet alleen Korea, maar ook Nederland ging uit zijn dak toen het Koreaanse elftal achtereenvolgens voetbalnaties Italië en Spanje naar huis speelde.

Vreugde ook in Nederland. Want het grote succes werd zonder meer toegeschreven aan de kwaliteiten van Korea’s bondcoach: de Nederlandse Guus Hiddink. Hij werd voor even de Nederlandse superheld. Zijn geboortedorp Varsseveld werd een trekpleister voor toeristen, en de plaatselijke VVV zette zelfs een speciale ‘Hiddink-fietsroute’ uit. En dat terwijl Nederland aan het begin van het EK nu niet direct met Koreaanse vlaggetjes in de hand klaar zat om dit team aan te moedigen. Wat is hier gebeurd?

Basking in reflected glory

Net als CORFing is ook basking in reflected glory (of BIRGing) een sociaal psychologisch fenomeen dat zijn basis heeft in de sociale identiteitstheorie. Omdat mensen zich graag identificeren met zaken die goed zijn voor hun zelfbeeld, scharen ze zichzelf graag aan de kant van de winnaar. Ze voelen als het ware dat de glans van het winnen op hen afstraalt, en dat voelt goed. Vandaar dat een team waarmee de Nederlanders zich eerst niet identificeerden, nu in het hart wel gesloten onder het mom: “Ach, maar Hiddink is een Nederlander, dus het is toch een beetje een Nederlands team”.

‘Onze coach’

Bondscoach zijn van het Nederlands elftal tijdens een EK of WK is een riskante aangelegenheid. Als we winnen, is Van Basten de held van Nederland. We willen allemaal delen in het glorieuze gevoel van het winnende team. Maar als we verliezen kan deze coach misschien het beste een vakantie boeken naar een ver en niet-voetbal georiënteerd eiland. Want Van Basten is misschien nog wel meer dan Advocaat ‘onze coach’. En dus bestaat het risico dat een ‘cutting off reflected failure’ nog harder aankomt.

Maar misschien gloort er hoop aan de horizon: Nederland heeft ongunstig geloot voor de eerste ronde. En een andere theorie uit de sociale psychologie voorspelt dat als mensen de keuze hebben, ze liever een externe oorzaak de schuld geven dan iemand met wie ze zich identificeren. “Het lag aan de loting, Marco!”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 juni 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.