Je leest:

‘Achterlopende’ vrouwenbladen waren niet van invloed op katholiek huwelijksleven

‘Achterlopende’ vrouwenbladen waren niet van invloed op katholiek huwelijksleven

Driekwart van de Nederlanders las in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw een vrouwenblad als Libelle of Margriet. Met zo’n bereik zouden de bladen een grote invloed kunnen hebben op bijvoorbeeld het denken van katholieke vrouwen over geboorteregeling. Niks daarvan, concludeert historica Marloes Hülsken in haar proefschrift: de bladen liepen lang achter op de belevingswereld van een deel van hun lezeressen. Informatie en voorlichting brachten de tijdschriften lange tijd niet, wel hadden ze een indirect bevrijdend, emanciperend effect. Hülsken promoveert op 2 september aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Small
Libelle, oktober 1962. Collectie Persmuseum, fotograaf onbekend.

Libelle had de primeur: zij schreef in 1968 als eerste grote vrouwenblad een artikel over de pil, die toen toch al zes jaar op de markt was en in 1966 al door 300.000 vrouwen geslikt werd. Oud nieuws dus, waarvan de directe invloed gering was.

Historica Marloes Hülsken onderzocht of vrouwenbladen in de periode 1950-1975 de ideeën van katholieke vrouwen over moederschap, geboorteregeling en seksuele moraal beïnvloedden. Dat deden ze niet, althans niet direct. ‘Vanaf eind jaren zestig waren de bladen wel behulpzaam, bijvoorbeeld als ze de voor- en nadelen van verschillende vormen van anticonceptie bespraken. Daarvoor ging het wel eens over seksuele voorlichting aan kinderen, maar verder nooit over seks of geboortebeperking. De informatie daarover kwam via andere kanalen binnen: de huisarts, voorlichtingsavonden, radio en tv.’

Behoudend voor de advertenties

De grote vrouwenbladen waren lange tijd behoorlijk conservatief, constateert Hülsken. Dat heeft te maken met de grootte van de bladen: in 1955-1956 las 73 procent van de bevolking, mannen en vrouwen, wel eens een blad als Beatrijs, Libelle of Margriet. Kijk je alleen naar vrouwen, dan is het bereik nog groter: begin jaren zestig las 85 procent van de vrouwen een vrouwentijdschrift.

Small
Margriet, oktober 1969. Collectie Radboud Universiteit

‘Het bereik was groot en de prijs van de bladen laag, wat alleen mogelijk was dankzij advertenties. Om zoveel mogelijk adverteerders te werven, wilden de uitgevers van de bladen geen lezeressen voor het hoofd stoten en zo de oplagecijfers negatief beïnvloeden. Mogelijke controversiële onderwerpen werden gemeden.’

Vanaf 1965 voerden zowel Margriet als Libelle grote enquêtes uit, niet alleen onder hun abonnees. De resultaten maakten duidelijk dat de redacties flink achter-liepen bij ‘de tijdgeest’, waarna dat snel veranderde. ‘Er kwam aandacht voor emancipatie, andere opvattingen over seks, Dolle Mina enzovoort. Zo droegen de bladen bij aan het veralgemeniseren van nieuw gedrag onder een groot publiek.’

Moderne katholieke geluiden

Elders waren eerder al wel moderne geluiden te vernemen. Zelfs vanuit de kerk: bisschop Bekkers noemde geboorteregeling in maart 1963 op tv al een ‘zaak voor het eigen geweten’. En bijvoorbeeld in het blad Doorkijk, het verenigingsblad van het Katholieke Vrouwengilde. ‘Dat was een vooruitstrevende club. In Doorkijk werd begin jaren zestig al heel progressief geschreven over geboorteregeling.’

Small
Doorkijk, mei 1975. Collectie KDC, Radboud Universiteit Nijmegen.

De invloed van het blad was echter gering: het had op z’n hoogtepunt niet meer dan 30.000 abonnees. ‘En uit de interviews voor mijn onderzoek bleek dat niet iedereen het even goed las. Het blad was saai en het lezen ervan voelde als huiswerk.’

Bevrijdend: geld en tijd besteden aan jezelf

Het lezen van bladen als Beatrijs, Libelle of Margriet werd door de lezeressen die Hülsken interviewde zeker niet ervaren als een corvee. Integendeel: ‘Als het blad binnen kwam werd het uiteindelijk door alle gezinsleden gelezen, maar het was toch vooral en op de eerste plaats voor moeder, die daar nou eens lekker voor ging zitten. Dat ervoeren de vrouwen die ik sprak als nieuw en bevrijdend: geld uitgeven aan jezelf, tijd uittrekken voor jezelf.’

Feministische wetenschappers, die de damesbladen veroordeelden vanwege hun conservatieve inhoud, hebben dat aspect ten onrechte over het hoofd gezien, meent Hülsken.

‘Vrouwenbladen hadden wel degelijk een moderniserende, emanciperende rol, maar anders dan je zou denken. Zo herinnerde een vrouw zich hoeveel indruk een advertentie voor gezichtscrème op haar had gemaakt. Zeker, de boodschap was dat ze er leuker uit kon zien voor haar man. Maar zij vond vooral het idee om geld uit te geven aan zichzelf in plaats van aan het gezin revolutionair.’

Marloes Hülskens proefschrift heet Kiezen voor kinderen? Vrouwentijdschriften en hun lezeressen over het katholieke huwelijksleven, 1950-1975. (Hilversum: Verloren, 2010). Sinds 2005 is Hülsken redacteur van TS, Tijdschrift voor Tijdschriftstudies. Momenteel werkt ze als docent Geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Lees ook:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/moederschap/emancipatie/vrouwen/populaire-cultuur/index.atom?m=of", “max”=>"10", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van Radboud Universiteit Nijmegen.
© Radboud Universiteit Nijmegen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 augustus 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE