Je leest:

Aarde, maan – Mars?

Aarde, maan – Mars?

Auteur: | 16 januari 2004

Ambitieuze plannen van de Amerikaanse president Bush: uiterlijk in 2020 wil hij mannen op de maan zien lopen, gevolgd door een permanente basis. Dat allemaal als generale repetitie voor een bezoek aan en basis op onze buurplaneet Mars

Bijna een jaar na het ongeluk met de space shuttle Columbia kondigt de Amerikaanse president Bush grootse plannen aan. De shuttle-vloot gaat de komende jaren weer vliegen, maar is volgens hem aan vervanging toe. Nadat het internationale ruimtestation ISS af is, zal NASA het nog te ontwerpen Crew Exploration Vehicle (CEV) gaan gebruiken voor reizen naar de maan en verder. Kostenplaatje: twaalf miljard dollar in de komende vijf jaar.

Als het internationale ruimtestation ISS af is, heeft NASA volgens president Bush de handen vrij om aan reizen naar de maan en Mars te werken. Naar schatting wordt de bouw van het ISS in 2010 afgerond. bron: NASA

Van die vijf miljard komt er maar één miljard van de regering en worden de overige elf vrijgemaakt door te schuiven in het bestaande NASA-budget van 86 miljard dollar. Critici hebben zich al hardop afgevraagd hoe lang de plannen het uit zullen houden. Bush wil voor een habbekrats naar de maan en Mars, zeggen ze, en komt het niet mooi uit dat deze plannen in de aanloop naar de verkiezingen bekend worden gemaakt?

Geen ruimterace

Bush benadrukte in zijn toespraak in het hoofdkwartier van de NASA, dat hij in ieder geval geen nieuwe ruimterace wil starten. Het is de bedoeling dat Amerika samen met andere landen begint aan een nieuwe periode van ontdekkingsreizen. Die reizen zullen starten op de maan. De combinatie van daar aanwezige grondstoffen en lagere zwaartekracht maken van onze natuurlijke satelliet een natuurlijke ruimtehaven. “Het is heel duur om zware ruimteschepen en hun lading vanaf de aarde te lanceren. Een ruimteschip dat wordt bevoorraad en gelanceerd vanaf de maan hoeft veel minder energie te verbruiken, omdat de zwaartekracht op de maan kleiner is.”

Om op de maan te komen is nieuwe technologie nodig. Het is de bedoeling dat de drie overgebleven space shuttles de komende jaren nog bijdragen aan het afmaken van het internationale ruimtestation ISS. Daarna worden ze na dertig jaar dienst vervangen door het Crew Exploration Vehicle. Het CEV gaat zowel pendelen tussen aarde en het ISS als astronauten over grotere afstanden meenemen, bijvoorbeeld naar de maan. Want daar moet het allemaal beginnen.

De space shuttle maakte zijn eerste vlucht in 1981. John Young en Robert Crippen bemanden de shuttle tijdens deze vlucht, die bedoeld was om te demonstreren dat het shuttle-concept met zijn enorme brandstof-sigaar en raketten op vaste brandstof werkte. bron: NASA

Mijnbouw op de maan

De maan heeft zo zijn voordelen en fans. De Lunar Explorers’ Society (Lunex) pleit al jaren voor een terugkeer naar onze satelliet. Er is immers zoveel te halen: zeldzaam helium 3, dat op aarde nauwelijks voorkomt maar op de maan door de zonnewind wordt afgeleverd. Deze lichte isotoop van helium is ideale brandstof voor kernfusiereactoren.

Op de maan is ook voor minder futuristische doeleiden materialen te vinden. Water, methaan, zuurstof en stikstof, maar ook vaste stoffen als ijzer, titanium en silicium komen voor in de maangrond. Silicium is één van de basismaterialen voor zonnepanelen, die op de maan nooit last hebben van bewolking. Maanbases hebben dus flink wat grondstoffen onder handbereik, al loont het nog niet om álle bouwmaterialen voor een maanbasis op de maan te winnen.

Deze maanbasis voorziet in haar energie met een park van zonnepanelen op de achtergrond. Zonnepanelen op de zogenaamde Peak of Eternal Light bij de zuidpool van de maan zouden altijd in de zon staan en energie leveren. bron: Pat Rawlings/SAIC/NASA JSC

“Sommige spullen kun je nog niet op de maan maken, de industrie daarvoor is te ingewikkeld en te kostbaar om dat daar naartoe te verhuizen,” aldus Paul van Susante, een aan de TU Delft opgeleide ingenieur die in de V.S. aan zijn promotie werkt. “Maar wat wel kan, is veel meer nuttige lading naar LEO (Low Earth Orbit, de lage parkeerbaan om de aarde) sturen. Je hoeft dan geen brandstof mee te brengen voor de verdere reis.” Door bij de lancering net genoeg brandstof mee te nemen om in LEO te komen en daar bij te tanken, worden alle verdere reizen goedkoper.

Die brandstof bestaat uit vloeibaar waterstof en zuurstof, gemaakt uit ijs in de maanbodem. Dat ijs kan volgens van Susante het beste worden gewonnen door relatief kleine en autonome robots. “Zo’n systeem is volgens onderzoek dat we hier hebben gedaan zelfs economisch winstgevend. Het kan met de huidige techniek worden gebouwd.”

Direct naar Mars?

Hoe rijk de maan ook is aan belangrijke grondstoffen, in de nieuwe Amerikaanse plannen is zij maar een tussenhalte op weg naar andere bestemmingen. En daar komen de problemen om de hoek kijken: is het niet veel goedkoper om direct van de aarde naar Mars of waar dan ook te reizen? Het krappe tijdspad is één probleem. “Het is ongeloofwaardig om aan grondstofproductie en een lanceerbasis te denken,” zegt Louis Friedman, executive director van de Planetary Society. Volgens hem is er niet genoeg tijd ingeruimd om fatsoenlijke installaties op de maan te plaatsen. En zelfs dan nog: “het is geen goed idee om eerst mensen, voorraden en apparatuur naar de maan te verschepen en daarvandaan weer vluchten naar Mars te plannen.”

Ondanks zijn kritiek op de technische aspecten is Friedman wel positief over de nieuwe richting die het Amerikaanse ruimtevaartprogramma met Bush’s plannen inslaat. Mensen op Mars, het is dan een idee dat de verbeelding prikkelt. Is het ook goede wetenschap? Dé reden om naar Mars te gaan is de zoektocht naar buitenaards leven. Mars kende vroeger stromend water, denken veel wetenschappers, en water is een van de basisingrediënten voor leven zoals wij dat kennen. Als Mars ooit eencelligen kende, zijn wij waarschijnlijk niet alleen in het heelal.

Het is natuurlijk de vraag of voor onderzoek in de ruimte altijd mensen nodig zijn. Er zijn zelfs in het zonnestelsel plaatsen, waar een robot wel maar een mens niet kan komen. De oceanen op Jupiter’s maan Europa liggen bijvoorbeeld verscholen onder een kilometers dikke ijslaag. Als zich de vulkanische vents (bronnen van heet water, verhit door vulkanisme) op de oceaanbodem leven heeft ontwikkeld, zal alleen een robot dat kunnen vinden. Mensen zijn niet altijd nodig, maar in het geval van Mars speelt iets anders mee: de wens om mensen op een andere planeet te zien lopen. Geen robot kan ons daarbij vervangen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 januari 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.