Je leest:

Aardbevingen in Zuid-Nederland

Aardbevingen in Zuid-Nederland

De grote beving van Roermond is nu 25 jaar geleden

Auteur: | 25 maart 2011

“Zware aardbeving in Nederland is kwestie van tijd”, kopten enkele kranten afgelopen week. Moeten we inderdaad rekening houden met een aardbeving van 7.0 op de schaal van Richter? NEMO Kennislink zocht het uit.

April 2017: Opnieuw actueel

In de nacht van 12 op 13 april 1992, nu 25 jaar geleden, vond nabij Roermond de grootste aardbeving plaats ooit in Nederland gemeten. De beving had een magnitude van 5,8 op de Schaal van Richter. Geologisch gezien is dat niet bijzonder. In het zuiden van ons land kan de sterkte van aardbevingen oplopen tot 6,5 of 7.0 op de Schaal van Richter.

Natuurlijke aardbevingen in Nederland? Maar ons land ligt toch helemaal niet aan een plaatgrens?

Breuken en recente aardbevingen in het grensgebied van Duitsland, België en Nederland (voor vergroting: klik met je muis in de hoek links boven)
Klaus Reicherter, RWTH, Aken, met toestemming

Klopt. De grootste bevingen op aarde vinden plaats langs de grenzen van de aardschollen, waar de aardplaten langs of over elkaar heen schuiven. Dat gaat gepaard met enorme spanningen die zich soms plotseling met een schok ontladen – de aardbeving. Door al dit geduw en getrek aan de randen komt de gehele aardschol echter onder spanning te staan. Op plekken waar breuken in de korst zitten kunnen dan ook op het binnenste deel van de plaat aardbevingen optreden. In het grensgebied van Duitsland, België en Nederland bevinden zich een aantal van zulke breuken. Het zijn de uitlopers van het breuksysteem dat vanaf de Alpen door Zuidwest-Duitsland, Brabant en Limburg loopt. De regio wordt langzaam maar zeker uitgerekt waardoor zich slenken aan het vormen zijn, zoals de Roerdalslenk. Op andere plekken in Europa is juist sprake van compressie, en kunnen bergen ontstaan. Het Castiliaans Scheidingsgebergte in Spanje is een voorbeeld van zo´n “intraplaat”-bergketen.

Een maximale magnitude van 7.0 – waar komt dat getal vandaan?

Recente bevingen in het grensgebied Duitsland-Nederland met magnitudes van 5.0 of hoger:

(De gebruikte magnitudeschaal is niet voor elk van deze bevingen gelijk.)

Uit historische beschrijvingen: • Aken, 803; Mw > 5.5 • Jülich, 1349; Mw 5.4 • Verviers, 1692; Ms 6.3 • Duren, 1756; Ms 5.7 De magnitudes van deze bevingen zijn geschat uit de beschreven schade

Geregistreerd met seismometers: • Doggersbank, 1931; ML 6.1 • Uden,1932; ML 5.0 • Euskirchen, 1951; ML 5.6 (Ms 5.3) • Luik, 1983; ML 5.0 • Roermond, 1992; ML 5.8 (Ms 5.4)

Uit registraties met seismometers en uit historische beschrijvingen waren al redelijk zware aardbevingen in dit grensgebied bekend. Om verder terug te kunnen kijken in de tijd is in de afgelopen 15 jaar veel onderzoek gedaan door geologen en geofysici van de Vrije Universiteit Amsterdam, TNO, het KNMI, de Koninklijke Sterrenwacht van België en de Universiteit van Aken. Hierbij zijn een aantal sleuven gegraven over de actieve breuken heen, zodat de aardlagen onder de grond bestudeerd konden worden.

Op deze manier kan je zien of er lagen langs de breuk verschoven zijn en hoe ver, en daaruit kan je schattingen maken van de magnitude die de beving gehad moet hebben. Op twee locaties vonden de onderzoekers aanwijzingen voor zeer forse bevingen, bij Bree in België en bij Jülich in Duitsland. De exacte magnitudes van die bevingen zijn weliswaar niet met zekerheid vast te stellen, maar ze zouden ergens tussen de 6.5 en 7.0 gelegen kunnen hebben.

Toch raar, want ik heb zelf nog nooit een flinke aardbeving in Nederland meegemaakt!

Aardbevingen in Nederland van 1904 tot 2004
KNMI, De Bilt

Dat is omdat je nog maar net komt kijken. Op geologische tijdschaal komen in Nederland regelmatig forse aardbevingen voor. Een mensenleven is op diezelfde geologische tijdschaal echter in een oogwenk voorbij.

Als Roermond bijvoorbeeld elke duizend jaar door een grote aardbeving getroffen zou worden, zou dat geologisch gesproken betekenen dat daar aan de lopende band grote aardbevingen plaatsvinden. Toch zou de kans dat je er één mee zou maken dan nog altijd niet bijster groot zijn.

OK. Maar wanneer komt die 7.0-beving dan?

Dat weet niemand. Op zich is het niet ondenkbaar dat in dit gebied eens in de enkele duizenden jaren een beving met magnitude 7.0 plaatsvindt. En er zijn aanwijzingen dat de vorige grote beving van 2000 tot 3000 jaar geleden is, hoewel de meningen sterk verdeeld zijn. Maar zelfs als je dat allemaal zeker zou weten: Zal de volgende beving met magnitude 7.0 dan dit jaar nog optreden? Of over 2000 jaar pas? Het valt niet te zeggen.

Er bestaan wel allerlei theorieën, rekenmethoden en computermodellen waarmee voorspeld kan worden wanneer de spanning na een beving opnieuw is opgebouwd, maar de realiteit wil zich er nog niet erg aan houden. Het probleem is dat we met een chaotisch systeem te maken hebben, waarbij allerlei invloeden op elkaar inwerken. Als de spanning op de ene plek afneemt door een beving, kan hij op een andere plek juist weer toenemen. Bovendien zijn de breukvlakken die langs elkaar schuiven grillig van vorm. Het verschuivende stuk aardkorst zal dus op onvoorspelbare plekken en momenten blijven steken, waardoor de spanning weer toeneemt.

Ook statistiek bedrijven is moeilijk in dit geval, met pas enkele bevingen in het databestand, waarbij het moment dat ze zijn opgetreden ook nog eens niet erg nauwkeurig bekend is. We zouden eigenlijk meer sleuven moeten graven om meer over het gedrag van de breuken te weten te komen en hardere conclusies te kunnen trekken.

Een sleuf, voor wetenschappelijk onderzoek gegraven over de Feldbiss-breuk bij Geleen.
Ronald van Balen

Zijn onze kerncentrales hier tegen bestand? En de chemische fabrieken?

Zowel de kerncentrale in Borssele als de kerncentrale Tihange vlak bij Luik zijn bestand tegen een aardbeving met een magnitude van 6.5. Voor Borssele is dat voldoende, ook als er een beving met een magnitude van 7.0 plaatsvindt. De afstand tot het breuksysteem is groot genoeg. Voor Luik ligt dat anders.

Volgens het televisieprogramma EénVandaag_ is bij de bouw van het chemische bedrijf Chemelot, op ongeveer 1 kilometer afstand van de Feldbissbreuk, echter helemaal geen rekening gehouden met het optreden van aardbevingen. Als dat waar is zou bij een forse beving wel een probleem kunnen ontstaan.

“Er bestaat nog helemaal geen Nederlandse norm voor aardbevingen in de bouwvoorschriften”, is de reactie van Chemelot zelf. Wel zijn er Europese richtlijnen, maar die gaan uit van aardbevingen die voorkomen met een frequentie van eens in de 475 jaar. Dan zit je in Nederland op dusdanig kleine bevingen dat er geen bouwcodes voor zijn opgesteld. Opmerkelijk, omdat er voor andere aardse risico´s wel lange-termijn normen bestaan. Bij het bepalen van waterstanden waartegen rivierdijken bestand moeten zijn wordt bijvoorbeeld gewerkt met een overstromingskans van eens in de 1250 jaar.

De chemische fabriek Chemelot nabij Geleen

Overigens gelden er voor fabrieken en installaties in Nederland wel allerlei andere normen die ervoor moeten zorgen dat deze degelijk worden geconstrueerd. Dit heeft als bijeffect dat veel van deze bedrijven tot op zekere hoogte toch tegen aardbevingen bestand zijn. Zo werd bij de aardbeving in Roermond van 1992 (met een magnitude van 5.8) op Chemelot geen schade aangericht, terwijl het gebied rondom het epicentrum toch voor een kleine 100 miljoen euro schade opliep.

Is er reden tot paniek?

Hier geldt de bekende dooddoener: De kans dat je morgen overlijdt ten gevolge van een verkeersongeval is vele malen groter dan de kans dat je het slachtoffer wordt van een aardbeving. Voor projectontwikkelaars en beleidsmakers zou het echter geen kwaad kunnen een beetje rekening houden met de kwetsbaarheid van het gebied. Want áls er iets gebeurt, dan kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn.

Bronnen:

  • Dr. R.T. van Balen, Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam
  • Dr. B. Dost, KNMI, afdeling seismologie, De Bilt
  • Natuurlijke aardbevingen in Zuid Nederland (Website KNMI)
  • Camelbeeck e.a. Relevance of active faulting and seismicity studies to assessments of long-term earthquake activity and maximum magnitude in intraplate northwest Europe, between the Lower Rhine Embayment and the North Sea (2007) The Geological Society of America, Special Paper 425 (193-224)
  • Houtgast en Van Balen Late Quaternary tectonic evolution of the Feldbiss Fault (2005) Quaternary Science Reviews 24 491-510
  • Michon en Van Balen Characterization and quantification of active faulting in the Roer valley rift system based on high precision digital elevation models (2005) Quaternary Science Reviews 24 457-474
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 maart 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.