Je leest:

Aapjes met fluorescerende voeten

Aapjes met fluorescerende voeten

Eerste transgene aap van tweede generatie is een feit

Auteur: | 28 mei 2009

Het is Japanse wetenschappers dan toch gelukt; het maken van een transgeen penseelaapje dat het vreemde DNA ook nog eens doorgeeft aan zijn nakomelingen. De apen kunnen een bijdrage gaan leveren aan biomedisch onderzoek, met name bij neurologische aandoeningen waar nu nog geen goed model voor bestaat. Wegen de voordelen van het penseelaapje als modelorganisme wel op tegen de nadelen?

Transgene muizen zijn er in overvloed. Zij dragen op dit moment verschrikkelijk veel bij aan biomedisch onderzoek, maar muizen hebben hun beperkingen. Zij staan, genetisch gezien, ontzettend ver van de mens af en daarom zijn de resultaten van muizenstudies niet altijd bruikbaar. Met name onderzoek naar neurologische aandoeningen (Parkinson of de ziekte van Huntington bijvoorbeeld) is moeilijk. Apen zijn genetisch sterk verwant aan de mens. Verschillende onderzoeksteams proberen dan ook al jarenlang transgene apen te maken voor gebruik in biomedisch onderzoek.

Penseelaapjes staan genetisch dichter bij de mens dan muizen.
L. Serebrennikov/Alamy

Eerste en tweede generatie

Vorig jaar boekte de wetenschap haar eerste succes. Een Amerikaans team maakte een transgene rhesusmakaak als model voor de ziekte van Huntington. Het toegevoegde gen integreerde echter niet volledig in het DNA van de aap en werd daardoor ook niet doorgegeven aan zijn nakomelingen. Nu is er opnieuw een doorbraak. Eén van de transgene penseelaapjes van een Japans onderzoeksteam heeft in april een transgene nakomeling gekregen. Het aapje van de tweede generatie brengt het fluorescentiegen GFP tot expressie in de huidcellen.

Deze nakomeling van de tweede generatie werd in april geboren. Links is zichtbaar dat dit aapje als 8-cellig embryo het GFP-gen al tot expressie bracht.
Erika Sasaki e.a., Nature

De vader van het jonge aapje is afkomstig van een tweeling. Hij en zijn zusje hebben nog drie andere transgene nichtjes. Alle transgene aapjes van de eerste generatie zijn op een natuurlijke manier verwekt. De onderzoekers hebben ook met IVF geëxperimenteerd, maar daar kwamen geen zwangerschappen uit voort. Het aantal zwangerschappen, na het invoegen van het GFP-gen, ligt sowieso vrij laag. Van de 80 transgene embryo’s zijn er uiteindelijk 7 uitgegroeid tot een gezonde zwangerschap. Er werden vijf gezonde penseelaapjes geboren, waarvan vier het GFP-gen tot expressie brachten in verschillende lichaamsdelen.

De vijf penseelaapjes van de eerste generatie. Het aapje rechtsboven brengt geen GFP tot expressie, de rest wel. Rechtsonder zie je tweelingbroertje en -zusje Kei en Kou. Leuke namen, want Keikou betekent in het Japans ‘lichtgevend’.
Erika Sasaki e.a., Nature

144 dagen zwanger

Sinds de geboorte van het eerste transgene aapje van de tweede generatie, zijn er nog twee bijgekomen. De Japanners willen met de penseelaapjes ook daadwerkelijk een onderzoekslijn opzetten. Dit is mogelijk omdat penseelaapjes een relatief hoge reproductiesnelheid hebben. Zij zijn al na 12 tot 18 maanden seksueel volwassen. Bij andere apen (bijvoorbeeld de rhesusmakaak) kan dit wel drie jaar duren. De zwangerschap van een penseelaapje duurt gemiddeld 144 dagen en in haar hele leven kan een vrouwtje 40 tot 80 nakomelingen krijgen. Ter vergelijking; een vrouwelijke rhesusmakaak krijgt gedurende haar leven maximaal tien nakomelingen.

Kritische geluiden

Het eerste onderzoeksdoel van de penseelaapjes wordt Parkinson, maar kan dit wel zomaar? Er klinken ook kritische geluiden. Penseelaapjes zijn als modelorganisme inderdaad beter dan rhesusmakaken, maar zijn ze goed genoeg? De resultaten behaald met penseelaapjes vervagen bij wat je met muizen kunt bereiken. Vreemd DNA is bij muizen gericht op een bepaalde plek te plakken, terwijl je bij de aapjes nog maar moet afwachten waar het gen terecht komt. Bovendien blijven sommige ziekten, zelfs met het penseelaapje, alleen te bestuderen in grote apen. Tuberculose en Aids zijn hiervan goede voorbeelden.

De onderzoekers met hun geliefde penseelaapjes. Of de dieren ook echt als modelorganismen gebruikt gaan worden, blijft nog even afwachten.
Central Institute for Experimental Animals (Kawasaki)

Ook dierenwelzijn is een belangrijk punt. Biomedisch onderzoek kent belangrijke ethische aspecten die wetenschappers niet zomaar aan de kant kunnen schuiven. Japan is met deze studie leider op het gebied van transgene apen als modelorganismen. Japanse wetenschappers hebben het traditioneel echter niet op confrontaties met het publiek en geven niet graag openheid over hun onderzoek. Of en wanneer er daadwerkelijk onderzoekslijnen met penseelaapjes komen, blijft dus nog even afwachten.

Bronnen

Generation of transgenic non-human primates with germline transmission (Erika Sasaki e.a.), Nature, 28 mei 2009 Transgenic primate offspring (Gerald Schatten en Shoukhrat Mitalipov), Nature, 28 mei 2009

Zie ook

Genetische modificatie (Kennislinkdossier) GM-dieren: meer dan muizen (Kennislinkartikel)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 mei 2009
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.