18 juni 2019

“Op 6 juni is het 75 jaar geleden dat de geallieerde troepen op de Normandische kust landden. Met D-Day begon de bevrijding! We denken vaak dat Nederland hierbij geen militaire rol speelde, omdat de Duitsers ons land hadden bezet. Daarom hier het verhaal van twee kanonneerboten die uit Duitse handen waren gebleven en ingezet konden worden bij de landing.”

Je leest:

75 jaar D-Day: de ‘Verschrikkelijke Tweeling’ gaat tekeer

75 jaar D-Day: de ‘Verschrikkelijke Tweeling’ gaat tekeer

Nederlandse kanonneerboten slaan bres in Atlantikwall

De Nederlandse kanonneerboten Hr.Ms. Soemba en Hr.Ms. Flores waren erbij op D-Day. Deze zusterschepen op leeftijd boden ondersteuning bij de landingen in Normandië. Zij kregen zelfs de bijnaam The Terrible Twins, door hun veelzijdige inzet op de wereldzeeën, en het assertieve optreden van hun bemanningen.

Telexbericht aan kanonneerboot Flores over de Nederlandse inzet…
NIMH

Op 1 juni 1944 ontvingen de Terrible Twins de instructies voor hun deelname aan Operatie Neptune, de maritieme component van Operatie Overlord, de invasie van Normandië. De Flores kwam voor het Britse landingsstrand Gold Beach nabij Arromanches in actie. De Soemba voegde zich bij een Amerikaanse Task Force voor het landingsstrand Utah Beach nabij Pointe du Hoc.

Luchtafweergeschut op de Hr. Ms. “Flores”.

De avond voor D-Day maakten de Nederlandse zusterschepen met de invasievloot de oversteek naar Frankrijk, om vervolgens in de vroege ochtend van 6 juni vanaf 06:15 uur het vuur op de Duitse verdedigingswerken te openen. Daarbij schoten zij per bombardement in enkele minuten twaalf tot achttien granaten af.

“Het was een oorverdovend kabaal”, zo schreef een richter op de Soemba later. “Achter ons lag een slagschip en vooruit een zware kruiser die vuur uitbraakten en natuurlijk wijzelf met onze 15cm kanonnen. Het leek soms alsof wij van de kust afdreven door de zware tegenslag van ons geschut.”

Na de inleidende beschietingen gaven de Terrible Twins ook gedurende de dag regelmatig vuursteun. ‘s Avonds resteerde nog maar de helft van hun munitievoorraad. Daarmee was de vurige wens vervuld om een bres te slaan in de onoverwinnelijk verklaarde Atlantikwall, de ruim 5000 kilometer lange Duitse verdedigingslinie langs de Europese kust. Het optreden paste bij de offensieve mentaliteit die commandanten en bemanningen al een paar jaar tentoonspreidden, en was voor beide schepen een waardig hoogtepunt in een lange carrière op zee.

Oude Klompen

De kanonneerboten Flores en de Soemba nog gezusterlijk in Nederlands-Indië, 1935.
NIMH

De Terrible Twins waren in juni 1944, met de respectabele leeftijd van 18 vaarjaren, al oude veteranen. Net als het gros van de Nederlandse vloot, waren de oorlogsbodems bestemd voor de verdediging van de kolonie Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. Vanaf 1926 voeren zij patrouilles in de archipel en namen zij deel aan diverse oefeningen. Overigens kregen de Soemba en de Flores (wegens hun ‘lompheid’) van de bemanningen de weinig vleiende bijnaam ‘de Klompen’.

Op 15 maart 1944 arriveerden de kanonneerboten in Portsmouth. In deze havenstad kregen de Nederlandse zusterschepen slecht nieuws. Wat betreft de vervanging van de versleten 15cm-kanons voorzag de Britse officier die dit dossier moest afhandelen dat het twijfelachtig was of deze opdracht tijdig kon worden afgehandeld; het was enorm druk op de werven en in de fabrieken in de aanloop naar D-Day. Door de kwestie op een ongewone manier op de agenda te zetten, hoopte hij toch bijtijds vervangende kanonslopen te regelen; hij besloot zijn aanvraag te openen met een limerick:

A report has come in from the Soemba
That their salvoes go off like a Rhumba
Two guns, they sound fine,
But the third five point nine,
He am bust and refuse to go boomba.

De actie had succes. De hele verdere afwikkeling vond nu, tot aan de Britse First Sealord admiral A.B. Cunningham aan toe, overal met limericks plaats. De vlootvoogd noteerde:

Soemba has awakened the Staff from repose
I am amazed, all the same, that they do not propose
To allocate Soemba with modification
(Soft velvet chairs the one stipulation!)
To the ‘Overlord’ plan for accommodation.

Gezicht op de kanonnen van Hr.Ms. Flores.
NIMH

De kanonneerboten kregen hierop vliegensvlug nieuwe 15cm-kanons, afkomstig van de oude Nederlandse kruiser Hr.Ms. Sumatra. Op 1 juni ontvingen de commandanten instructies voor Operatie Neptune, het marineonderdeel van Operatie Overlord. De Flores ging deel uitmaken van de Eastern Task Force die voor het Britse landingsstrand Gold Beach nabij Arromanches in actie zou komen. De Soemba maakte haar opwachting bij de US Navy Western Task Force voor het Amerikaanse landingsstrand Utah Beach.

Invasie der invasies

Op 5 juni ondernamen de zusterschepen met de invasievloot de oversteek naar Normandië. De volgende morgen namen ze in de vroege uren hun bombardeerposities in. Vanaf 6:15 uur openden zij het vuur op de Duitse posities. In anderhalf uur tijd verschoten de Soemba en Flores respectievelijk 155 en 154 granaten. Ook daarna gaven zij regelmatig salvo’s af. Hierdoor resteerde in de avond nog maar de helft van hun munitievoorraad.

De Flores was laat op de avond van 6 juni teruggevaren naar Groot-Brittannië. In Portsmouth sloeg ze munitie en olie in. Het schip zette andermaal koers naar de Normandische kust om vervolgens dagenlang bombardementen uit te voeren op Duitse kustbatterijen en versterkingen in de Britse sector bij Houlgate, Cabourg en Dives-sur-Mer.

De Soemba keerde op 12 juni terug naar Plymouth. Ze bleef hier, tot ongenoegen van de bemanning, tot 28 juni voor anker liggen omdat de Amerikanen geen orders gaven het schip naar Normandië te doen terugkeren. Op 29 juni werd de kanonneerboot weer onder Brits bevel geplaatst en loste ze de Flores af, die wederom met slijtage van de kanonslopen kampte.

Vuurposities van de Soemba en de Flores tijdens D-Day.
NIMH

Laatste oorlogshandelingen

In de Britse sector bestookte de Soemba tussen 2 en 10 juli Duitse troepenconcentraties nabij Bavent en Robehomme, en een kustbatterij bij Dives-sur-Mer. In totaal verschoot het schip daarbij 446 granaten. Het bleek de laatste oorlogsactie van de kanonneerboot te zijn. Ook voor de Soemba gold dat de kanonslopen door deze acties weer aan vervanging toe waren. De oorlogsbodem kreeg op 11 juli de order koers te zetten naar Portsmouth. Lopen van Nederlandse makelij waren niet meer beschikbaar. Gelet op de ouderdom van het schip viel het besluit van de Britse en Nederlandse admiraliteit het vaartuig niet te voorzien van Britse kanonnen en aan wal te leggen in het Shadwell Basin in Londen.

Uitgelicht door de redactie

Maatschappijwetenschappen
Hoeveel kans maken de Oranje Leeuwinnen op de wereldtitel?

Biologie
Na een Chinese, nu een Russische CRISPR-Cas-cowboy?

Techniek
Is het verstandig om alle kolencentrales te sluiten?

De Flores zag in juli 1944 nog wel actie. Na het verblijf in Portsmouth ging ze op 22 juli bij Juno Beach voor anker. In de volgende dagen vuurde het Nederlandse schip vanaf deze positie op nog operationele vijandelijke batterijen. Op 26 juli werd één van deze bombardementen uitgevoerd met assistentie van een Brits observatievliegtuig. Dit toestel berichtte tot genoegen van de Nederlanders: “Your fire exceptionally accurate. I think four direct hits on actual gun. This was the best combined Army and Navy shoot I have seen.”

Tussen 2 en 6 augustus bezocht een deel van de scheepsbemanning de door de Flores gebombardeerde kustbatterijen bij Arromanches en Longues-sur-Mer. Het bood de gelegenheid de uitwerking van de eigen inzet te aanschouwen. Ook werd aan wal gezocht naar geschikte kanonslopen, maar tevergeefs. De Flores vertrok 7 augustus naar Spithead, waar ze een maand verbleef zonder actie te zien. Begin september voer de kanonneerboot naar London om in het Shadwell Basin naast de Soemba af te meren. De Tweede Wereldoorlog was hiermee voor The Terrible Twins ten einde.

Na de Duitse capitulatie in mei 1945 keerden beide kanonneerboten naar Nederland terug. De Flores vervulde in de eerste naoorlogse jaren diverse rollen, zoals die van ‘veerpont’ tussen Rotterdam en Londen, artillerieopleidingsschip, visserij-inspectievaartuig en opleidingsschip voor adelborsten. In 1951 kreeg ze de aanduiding fregat om vier jaar later als logementsschip in dienst te komen. In 1963 werd het vaartuig opgelegd, waarna in 1968 de sloop volgde. De Soemba werd na 1945 omgebouwd tot vliegtuigdirectieschip en radaropleidingsvaartuig en diende vanaf 1956 als logementsschip, totdat in 1985 de sloophamer wachtte.

Dit artikel is in langere vorm verschenen op de website 75 jaar bevrijding van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. Wanneer je meer wilt lezen over de militaire acties van de Terrible Twins tijdens de Tweede Wereldoorlog, vind je daar het complete artikel.

Verder is op de site van alles te lezen, te horen en te zien over de bevrijding, die begon met D-Day: van persoonlijke verhalen uit dagboeken van soldaten tot aan een mooie interactieve kaart van de landing, inclusief de Soemba en de Flores.

Dit artikel is een publicatie van Nederlands Instituut voor Militaire Historie.
© Nederlands Instituut voor Militaire Historie, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 juni 2019

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.