Je leest:

150 Jaar Max Havelaar

150 Jaar Max Havelaar

Auteur: | 13 oktober 2009

Vandaag is het exact 150 jaar geleden dat Multatuli zijn grote werk ‘Max Havelaar, of de koffieveilingen der Nederlandse Handelmaatschappijen’ voltooide. Multatuli – pseudoniem voor Eduard Douwes Dekker – was één van de eerste klokkenluiders van Nederland.

Multatuli (Latijn voor ‘ik heb veel gedragen’) was ambtenaar in de toenmalige kolonie Nederlands-Indië. Hij bond met zijn boek de strijd aan met uitbuiting van de Javaanse bevolking. Elke inlander moest één vijfde deel van zijn land bebouwen voor de regering en de opbrengst afstaan. Het leverde de Nederlandse schatkist miljoenen op. Zijn uitgever Jacob van Lennep voorzag een politieke rel toen hij het werk in zijn huidige vorm uitgaf. Hij veranderde plaatsnamen en jaartallen waardoor het boek meer een literair werk werd dan een politiek betoog. Dit tot grote onvrede van Multatuli, die met zijn boek collega’s en politici wilde wakker schudden. Half mei 1860 verschijnt het werk voor het eerst. De publieke opinie was lovend. Multatuli was in één klap een bekende schrijver. Alhoewel het boek niet direct het resultaat behaalde dat hij voor ogen had, droeg het verhaal wel bij aan het opheffen van het cultuurstelsel in 1870.

Multatuli oftewel Eduard Douwes Dekker. Hij creëert met “Max Havelaar” een dusdanig belangrijk literair werk, dat het is opgenomen de canon van Nederland.
Wikimedia Commons

Multatuli geldt als één van de eerste klokkenluiders in Nederland. Hij bijt zich vast in een kwalijke zaak, aangemoedigd door de bevolking, maar loopt tegen dichte deuren aan bij de heersende toplaag. Klokkenluiders zijn in Nederland de laatste jaren vaak in het nieuws. Het aan het licht brengen van misstanden kan tenslotte grote gevolgen hebben. Een voorbeeld van een hedendaagse klokkenluider is Ad Bos. Zijn schaduwboekhouding is in 2001 aanleiding voor de bouwfraudeaffaire.

‘150 Jaar Max Havelaar’ staat dit seizoen op verschillende manieren in de belangstelling. De Universiteit van Amsterdam belicht het boek en de schrijver met een tentoonstelling. De tentoonsteling is van 2 februari tot 25 mei 2010 te bezoeken in de bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam, afdeling Bijzondere Collecties (Oude Turfmarkt 129, Amsterdam).

Meer lezen?

Taal in de canon (Kennislinkartikel) Een aanklacht tegen uitbuiting (NRC)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 oktober 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.