Verklarende woordenlijst archeologie

pagina onder constructie

Bataven
West-Germaanse stam woonachtig in het Rijndelta gebied. In historische bronnen worden zij genoemd van de 1e tot en met de 3e eeuw na Christus. Na die tijd is de stam waarschijnlijk opgegaan in de Franken en Friezen tijdens de Grote Volksverhuizing.
Bronstijd
De periode tussen ongeveer 2000 en 800 v. Christus. In deze tijd werd brons veel gebruikt voor wapens, werktuigen en sieraden. Maar ook stenen werktuigen en veersteen werden nog steeds gebruikt.
Coupe
Wanneer archeologen van een grondspoor de aard, vorm of diepte willen vaststellen, wordt over het midden van het spoor een lijn getrokken. De helft hiervan wordt vervolgens weg gegraven. Dit weggraven heet couperen.
C14 datering
Een methode om de ouderdom van fossiel organisch materiaal te bepalen. Het is gebaseerd op het uitgangspunt dat in de lucht het gehalte aan de radioactieve koolstofisotoop C14 vrijwel constant is, maar in het materiaal dat niet in aanraking met de lucht komt, afneemt door radioactief verval.
Datering
Methode om de ouderdom van archeologische vondsten, sporen, en structuren te bepalen. Voorbeelden hiervan zijn onder andere C14 dateringen en dendrochronologie.
Dendrochronologie
Dateringsmethode die gebruik maakt van jaarringen op bomen.
Depositie
Bewust neerzetten van bepaalde verschijnselen.
Esdek
Grondlaag die ontstond door eeuwenlange ophoging van landbouwgebieden, door middel van stalmest, bosstrooisel en heide- of grasplaggen.
Germanen
Deze naam werd voor het eerst gebruikt door Caesar om alle volkeren aan te duiden ten oosten van de Rijn.
Grafheuvel
Heuvel, opgeworpen boven een graf.
Greppel
Gegraven langgerekte kuil (soms oorspronkelijk gevuld met water), bedoeld als afscheiding. Het kan echter ook een rituele betekenis hebben gehad. In dat geval vinden we in de greppel vaak ook offergaven terug.
Grondspoor
Alle door de mens veroorzaakte veranderingen van de oorspronkelijk bodemopbouw.
Nieuwe Tijd
De periode van de Late-Middeleeuwen tot nu (1500 n. Chr.-heden)
Paleobotanie
Maakt gebruikt van kennis van planten en bomen om uitspraken te kunnen doen over het landschap, klimaat, en eetpatronen.
Pollen-analyse
Onderdeel van de discipline ‘paleobotanie’; Fossiele stuifmeelkorrels hebben karakteristieke vormen waardoor deze door een specialist (de palynoloog) kunnen worden geïdentificeerd, ten behoeve van onderzoek naar vroegere vegetatiesamenstelling en veranderingen in het klimaat.
Prehistorie
Globaal gesproken doelen we hiermee op de periode voordat men geschreven bronnen had. Datering is lastig, hierover zijn wetenschappers het niet volledig eens. Grofweg zou je kunnen zeggen dat de prehistorie in Nederland duurde van 200.000 v. Chr. tot de komst van de Romeinen.
Proefsleuf
Een lange gegraven sleuf bedoeld om een eerste indruk te krijgen in de grootte, ouderdom en gaafheid van een archeologische vindplaats.
Profiel
De verticale wand van een opgravingsput. In het profiel zijn de stratigrafische bodemlagen zichtbaar die van groot belang zijn bij de relatieve datering van het onderzochte terrein.
Steentijd
Oudste periode in de prehistorie, waarin mensen gebruiksvoorwerpen uitsluitend van steen maakten.
Stele
Meestal uit één stuk gehouwen tablet of pilaar, met daarin een voorstelling in reliëf. Steles werden gebruikt om graven en speciale plaatsen te markeren.
Stratigrafie
Geologisch begrip dat uit gaat van de opbouw van de bodem in lagen, waarbij de oudste lagen onder liggen en de jongere lagen daar boven.
Vlak
De horizontale dimensie van een opgraving. Een opgraving kan bestaan uit meerdere aangelegde vlakken, afhankelijk van de complexiteit van de vindplaats. Het eerste vlak wordt aangelegd direct onder de ploeglaag.
Vooronderzoek
Tijdens het inventariserend veldonderzoek (IVO) wordt de archeologische verwachting (bepaald via bureauonderzoek) in het veld getoetst en aangevuld. Dat kan aan de hand van verschillende onderzoeksmethoden.
IJzertijd
de periode in de prehistorie die volgde op de bronstijd en gekenmerkt werd door het gebruik van ijzer.

Mis jij nog uitleg over bepaalde archeologische begrippen? Mail het ons ([email protected])! Dan nemen wij het begrip op in onze archeologische woordenlijst.