Terug naar Donordierdialoog

Bernice Bovenkerk

Dierethicus

Door Anne van Kessel

Dierethicus Bernice Bovenkerk van de Wageningen Universiteit onderzoekt of en onder welke voorwaarden we dieren genetisch aan mogen passen. Tijdens de Donordier-dialoog, 7 november in NEMO geeft ze een mini-college aan het publiek.

Waarom doe je mee met de donordierdialoog?

“Ik ben al sinds 2000 bezig met dierethiek. Dat begon voor mij met de vraag of we dieren genetisch aan mogen passen. Als je dierlijke organen naar mensen wilt transplanteren of als je menselijke organen in dieren wil kweken, moet je ze ook genetisch veranderen. Ik ben nog steeds geïnteresseerd in die vraag. Mogen we dieren aanpassen in ons eigen belang? In mijn huidige onderzoek kijk ik naar dierlijke ‘enhancements’; dus het genetisch verbeteren van dieren. Zo kijken andere onderzoekers bijvoorbeeld of je dieren in de veehouderij zo kunt aanpassen dat ze geen pijn meer voelen. Ik noem dat zelf liever ‘disenhancements’, want je instrumentaliseert een dier. Het is bovendien onvrijwillig, het dier heeft geen keuze.”

Donordier-dialoog

In de toekomst kunnen we misschien dieren zo aanpassen dat hun organen, weefsels en cellen geschikt zijn om te transplanteren naar mensen. Stel je voor dat een mensenhart vanaf het begin ‘opgroeit’ in een varken, of dat we een varkensnier zo aanpassen dat hij naar een mens getransplanteerd kan worden. Het kan nog lang niet, maar wetenschappers doen er al wel onderzoek naar. Moeten we dit onderzoek ook in Nederland doen? Willen Nederlanders gebruik van deze techniek in de toekomst mogelijk maken om het tekort aan donororganen op te lossen? En hoe zit het dan met dierenwelzijn? Wat vinden Nederlanders van het aanpassen van dieren om er organen voor mensen in te laten groeien? Daarover gaat deze dialoog. Het donordierfestival is zondag 7 november, van 14.00-17.00, zowel online te volgen als fysiek bij te wonen in NEMO Science Museum Amsterdam (Let op: beperkte beschikbaarheid). Aanmelden is gratis maar wel vereist, en gaat via deze pagina.

Hoe sta je tegenover mens-diercombinaties, zowel menselijke organen die in dieren ontwikkeld worden als dierorganen die naar mensen getransplanteerd worden?

“Ik heb problemen met het gebruik van dieren voor dit soort toepassingen. We vinden het normaal dat je mensen niet mag dwingen om orgaandonor te zijn, maar waarom mogen we andere dieren dan wel dwingen? Dat gaat uit van een scherpe morele scheidslijn tussen mensen en andere dieren maar die scheidslijn bestaat volgens de dierethiek niet. Wij zijn ook gewoon dieren. Als je dit soort technologieën toepast zou je mijns inziens consequent moeten zijn en mensen ook moeten dwingen tot donatie. Je zou kunnen zeggen dat we met de huidige donorwetgeving daar al een beetje naartoe gaan maar wij kunnen bezwaar maken en een ander dier kan dat niet. Los daarvan vind ik de steriele omstandigheden waarin de donordieren gehouden zullen worden problematisch voor hun welzijn.”

Zou je zelf een orgaan willen dat in dieren is ontwikkeld, mocht je dat nodig hebben?

“Nee. Ik ben niet voor niets veganist. Ik hoop eigenlijk dat dit er nooit gaat komen en dat we harder naar alternatieven zoeken. Je kunt beter daaraan werken dan doorgaan met iets waar ethisch zeer problematische kanten aan zitten. Als je donordieren verbiedt, ontstaat er bovendien meer noodzaak om te werken aan alternatieven. Necessity is the mother of invention.”

Vind je het belangrijk dat we met elkaar in gesprek gaan over donordieren en waarom?

“Ja, ik vind het belangrijk dat wetenschappers het publiek informeren maar zeker ook andersom. Dat wetenschappers horen wat er in de samenleving speelt en dat dit hen tot inzicht kan brengen. Maar een dialoog mag niet misbruikt worden om maatschappelijk draagvlak te creëren. Als je veel over onderwerpen debatteert, kunnen mensen er ongevoelig voor worden. Eerst zijn ze huiverig voor een nieuwe techniek en als ze er maar vaak genoeg over horen, wennen ze eraan en verdwijnt eventuele kritiek.”

Welke vraag of dilemma zou je tijdens de Donordier-dialoog willen inbrengen?

“We moeten het hebben over de vraag of we dieren als gebruiksvoorwerp mogen zien. Ik denk dat ik hier als dierethicus wellicht kritischer over ben dan het algemene publiek dus ik ben heel nieuwsgierig wat de bezoekers denken.”