De bètacanon 2020 Tiendelige cursus

Voor volwassenen
Grote keerpunten in de natuurwetenschappen hebben de wereld ingrijpend beïnvloed. Deze tiendelige cursus biedt een brede kennis van natuurwetenschappelijke aan de hand van diverse thema's.

In tien colleges leer je over belangrijke keerpunten in de natuurwetenschappen. Van entropie tot voedsel en van het heelal tot waterwerken.

Programma

1. Entropie – dr. Hugo Meekes (23 januari)
Thermodynamica of warmteleer is de leer die de omzetting van verschillende vormen van energie beschrijft. Zo kun je stralingsenergie van de zon omzetten in elektrische energie, of chemische energie uit ons voedsel in spierbewegingen. Bij alle omzettingen speelt warmte een rol en om die rol eenduidig te beschrijven, is het begrip entropie onontbeerlijk. Zo is het de entropie die ons leert onder welke omstandigheden en in welke richting zo’n energieomzetting spontaan verloopt. Tegelijkertijd vertelt de entropie ons waarom een perpetuum mobile niet is te realiseren. In het college wordt gepoogd de mystiek, die bestaat rond het begrip entropie, op te heffen.

2. Voedsel – dr. Jan Derksen (30 januari)
Voor homo sapiens (de ‘wetende’ mens) was het verkrijgen van voldoende, geschikt voedsel lange tijd een zaak van levensbelang. Tegenwoordig lijkt eerder een overaanbod het probleem te zijn. We worden overspoeld met wetenschappelijke, of meestal pseudowetenschappelijke, gezondheids- en welzijnsclaims voor ‘wonder’-voedsel en diëten. Mode, reclame, hear-say, gezondheidsgoeroes en niet te vergeten financieel belanghebbenden, spelen hierbij de hoofdrol. Inzicht in de evolutionaire herkomst van de mens helpt op verantwoorde wijze ons voedsel te kiezen.

3. Waterwerken – dr. Sander Meijerink (13 februari)
Dit college bestaat uit een historisch overzicht van de Nederlandse strijd tegen het water. Het begint bij de aanleg van de terpen en de oprichting van de eerste waterschappen. Vervolgens komen droogmakerijen en de aanleg van dijken aan de orde. Daarna hoor je meer over de grote waterstaatkundige projecten van de vorige eeuw, de Zuiderzeewerken en de Deltawerken. Tenslotte bespreek je recente ontwikkelingen, zoals het project Ruimte voor de Rivier, het Deltaprogramma en de nieuwe risiconormering. In het college staan zowel technologische innovaties als de wisselwerking tussen techniek en samenleving centraal.

4. Ontstaan en ontwikkeling van het heelal – prof. dr. Bram Achterberg (20 februari)
De laatste decennia is er enorme vooruitgang geboekt in ons begrip van ontstaan en ontwikkeling van het heelal, zodanig dat men nu van ‘precisie-kosmologie’ spreekt. Tegelijkertijd werd duidelijk dat de ons bekende gewone materie maar een kleine component van het heelal vormt: dat wordt gedomineerd door donkere energie en donkere materie. Dit college bespreekt de huidige kennis van de kosmologie.

5. De sociale evolutie van de mens – prof. dr. Jan van Hooff (5 maart)
Van de naaste verwant van de mens, de chimpansee, leven er nog zo’n 200.000. Dat is minder dan de dagelijkse toename van de menselijke wereldbevolking. De mens is onmiskenbaar de meest succesvolle grote zoogdierensoort. De wegen van vóórmens en vóórchimp scheidden zich zo’n 7 miljoen jaar geleden. Hoe verliep die succesvolle ontwikkeling? Sinds Eugène Dubois, dik 100 jaar geleden, het eerste fossiel van een vroegmens, de “rechtopgaande aapmens” opdolf, is de kennis over de evolutionaire historie van de hominoïden spectaculair toegenomen. En evenzo de kennis over de socio-ecologie van de met ons verwante hominoïden, de mensapen. Beschouwing van al die gegevens levert gefundeerde inzichten op over de eigen-aardigheid van de sociale evolutie van de mens.

6. Oceaanstromingen– dr. Caroline Katsman (12 maart)
Passaatwinden zorgen in alle wereldzeeën voor oceaanstromingen aan het oppervlak. Maar ook in de diepzee staat de oceaan niet stil: kleine verschillen in temperatuur en zoutgehalte veroorzaken ook daar beweging. Oceanen stromen langzaam maar de stromingen transporteren enorme hoeveelheden warmte en zijn daarmee van cruciaal belang voor ons klimaat. In dit college hoor je over stromingspatronen, meettechnieken om ze in kaart te brengen, veranderingen in oceaanstromingen en de mogelijke gevolgen voor het klimaat.

7. Stad – dr. Fransje Hooimeijer (19 maart)
De helft van de stad bevindt zich onder de grond: water, kabels en leidingen, energie, ecologie, archeologie, draagkracht en voedsel. De ondergrond neemt deel aan oplossingen voor de stedelijke klimaatopgave. De bodem speelt een grote rol in waterberging en waterafvoer en in de energietransitie. Alles wat er in de bodem aan civiele constructies gebeurt, is erg kostbaar. Er is dus een noodzaak om daar slim mee om te gaan. Om deze complexe ondergrondse ruimte te kunnen begrijpen en ook daarin te kunnen optimaliseren is de Systeemverkenning Ruimte en Ondergrond ontwikkeld. Deze methodiek staat centraal in deze lezing.

8. De computer – prof. dr. Erik Barendsen (26 maart)
Hedendaagse computers zijn uiteenlopende en ingewikkelde apparaten. Toch is de manier waarop ze werken terug te voeren op één eenvoudig model. Al in de jaren dertig van de twintigste eeuw bedacht de Britse wiskundige Alan Turing (1912-1954) een abstracte machine die later de basis zou vormen voor de ontwikkeling van de computer. In dit college wordt Turings machine vergeleken met gewone computers. Je leert over de grote invloed van Turings werk op de informatica als bètawetenschap.

9. Tijd – prof. dr. Ronald Kleiss (2 april)
Het begrip ‘tijd’ speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven, maar daarnaast ook in filosofie, religie en wetenschap. In dit college zal worden ingegaan op een aantal aspecten van de wetenschappelijke natuur van het begrip tijd. Daarbij komen vragen aan bod zoals: bestaat de tijd? Zo ja, wat is het? Verstrijkt de tijd? Zo ja, hoe? Wat is de rol van ‘tijd’ in de moderne natuurwetenschap? Is tijd meetbaar? Hoe goed zijn tijdsintervallen te meten? Is reizen door de tijd mogelijk? Ook wordt ingegaan op verbanden tussen tijd en toeval, zoals geëxpliciteerd in de kwantummechanica.

10. Nanotechnologie – prof. dr. Theo Rasing (9 april)
Nano (van nanos = dwerg) is een klein woord met een grote impact op de technologie. Kranten staan vol over de ontwikkelingen en impact van de nanowetenschap en -technologie in de elektronica, communicatie, veiligheid, voedsel, energie etc. Er zijn ook science fictionachtige verhalen over medische toepassingen van nanocapsules die ernstige aandoeningen kunnen lokaliseren en ter plekke zowel diagnosticeren alsook ingrijpen. In dit college probeer je de ‘science’ van de ‘fiction’ te scheiden en een inzicht proberen te geven in de fascinerende wetenschappelijke en technologische aspecten van de nanotechnologie.

Aanmelden

Aanmelden is verplicht via de website

Datum

donderdag 14 mei 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 7 mei 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 30 april 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 23 april 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 16 april 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 9 april 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 2 april 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 26 maart 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 19 maart 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 12 maart 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 5 maart 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 20 februari 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 13 februari 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 30 januari 2020 van 13:30 tot 15:15
donderdag 23 januari 2020 van 13:30 tot 15:15
Toon alle data

Prijs

€ 338,00

Locatie

Radboud Universiteit Houtlaan 4 6525XZ, Nijmegen Nederland

Contact

+31 (0)24 361 30 83

Organisatie